Developer (proqramçı) kimdir? Nə iş görür və necə developer olmaq olar?

Telefonda açdığın tətbiq, sifariş verdiyin sayt, hətta bu yazını oxuduğun səhifə — hamısının arxasında developerlərin yazdığı kod dayanır. Bəs developer kimdir, gün ərzində nə iş görür və bu sahəyə necə başlamaq olar? Bu yazıda hamısını sadə dillə izah edəcəyəm.

Developer kimdir?

Developer (bizdə çox vaxt proqramçı və ya proqramist deyilir) kod yazaraq sayt, mobil tətbiq və proqram təminatı hazırlayan mütəxəssisdir. Amma developerin işi təkcə kod yazmaq deyil: o, əvvəlcə problemi anlayır, həll yolunu düşünür, sonra bu həlli koda çevirir və işlədiyini yoxlayır.

Sadə bir bənzətmə ilə izah edim. Bir saytı restoran kimi təsəvvür et:

• Zal və menyu — müştərinin gördüyü və toxunduğu hissə. Saytda bunlar səhifələr, düymələr və formalardır.
• Mətbəx — müştəri onu görmür, amma əsas iş orada görülür. Saytda bu, sifarişi qəbul edən, hesablayan və yoxlayan hissədir.
• Anbar — bütün məhsullar burada saxlanılır. Saytda bu, məlumat bazasıdır (database).

Developerlər adətən bu hissələrdən birində və ya bir neçəsində işləyir. Developer növləri də elə buradan yaranır.

Developer növləri

Frontend developer

Restoranın zalını qurur. İstifadəçinin ekranda gördüyü hər şey — səhifələr, menyular, düymələr, animasiyalar — frontend developerin işidir. Əsas alətləri HTML, CSS və JavaScript, eləcə də React, Vue və Angular kimi freymvorklardır.

Backend developer

Mətbəxdə işləyir. Qeydiyyat, ödəniş, axtarış kimi əməliyyatların arxa tərəfini yazır, məlumat bazası ilə işləyir və serverin düzgün, təhlükəsiz işləməsinə cavabdehdir. Bu sahədə Java, Python, C#, PHP və Node.js kimi texnologiyalar geniş istifadə olunur.

Full-stack developer

Həm zalı, həm də mətbəxi tanıyır, yəni həm frontend, həm də backend tərəfində işləyə bilir. Kiçik komandalarda və startaplarda belə developerlərə xüsusilə çox ehtiyac olur.

Mobile developer

iOS və Android üçün mobil tətbiqlər hazırlayır. Swift və Kotlin, eləcə də hər iki platforma üçün eyni koddan istifadə etməyə imkan verən Flutter və React Native kimi texnologiyalarla işləyir.

Bunlardan başqa QA (test) mühəndisi, DevOps mühəndisi və data mühəndisi kimi yaxın ixtisaslar da var. Hər bir növ haqqında bu seriyada ayrıca, ətraflı yazılar paylaşacağam.

Developer gün ərzində nə edir?

Çoxları elə bilir ki, developer bütün günü ekrana baxıb dayanmadan kod yazır. Əslində iş daha müxtəlifdir. Adi bir iş günü təxminən belə keçə bilər:

• Səhər görüşü (stand-up): komanda qısa görüşdə kimin nə üzərində işlədiyini və harada ilişdiyini bölüşür.
• Tapşırığı anlamaq: yeni funksiya və ya xəta (bug) üzərində işə başlamazdan əvvəl tələbləri oxumaq, lazım olsa dizayner və ya menecerlə dəqiqləşdirmək.
• Kod yazmaq: günün əsas hissəsi.
• Test və yoxlama: yazılan kodun düzgün işlədiyindən əmin olmaq.
• Kod yoxlaması (code review): komanda yoldaşlarının kodunu yoxlamaq və öz kodu üçün rəy almaq.
• Öyrənmək: sənədləri oxumaq, yeni alətləri sınamaq, araşdırma etmək. Bu sahədə öyrənmək heç vaxt bitmir.

Developer olmaq üçün hansı bacarıqlar lazımdır?

Texniki bacarıqlar

• Ən azı bir proqramlaşdırma dilini yaxşı bilmək
• Git ilə işləmək (kodun versiyalarını idarə etmək)
• Seçdiyin sahənin əsas alətləri (məsələn, frontend üçün HTML, CSS və JavaScript)
• Alqoritmlərin və məlumat strukturlarının əsasları
• Texniki sənədləri, xüsusilə ingilis dilində oxuya bilmək

Şəxsi bacarıqlar

• Problem həll etmək: böyük problemi kiçik hissələrə bölüb addım-addım həll etmək.
• Səbir: bir xətanı tapmaq bəzən saatlarla çəkə bilər və bu, normaldır.
• Komanda işi və ünsiyyət: developer tək işləmir, dizayner, menecer və digər developerlərlə daim əlaqədə olur.
• Öyrənməyə açıq olmaq: texnologiyalar sürətlə dəyişir, yeni şeylər öyrənmək işin bir hissəsidir.

Developer olmaq üçün haradan başlamaq olar?

Universitet diplomu mütləqdirmi? Xeyr. Kompüter elmləri üzrə təhsil güclü əsas verir, amma bu sahədə işləyən bir çox developer kurslarla və ya öz başına öyrənərək başlayıb. İşəgötürən üçün çox vaxt əsas sual budur: “Bu insan real iş görə bilirmi?”

Başlamaq üçün sadə yol xəritəsi:

1. İstiqamət seç. İşinin nəticəsini ekranda görmək xoşuna gəlirsə, frontend, məntiq və sistemlər maraqlıdırsa, backend yaxşı başlanğıc ola bilər.
2. Əsasları öyrən. Bir dil seç və onun üzərində dayan. Hər həftə yeni dilə keçmək ən çox edilən səhvlərdəndir.
3. Kiçik layihələr qur. Şəxsi sayt, tapşırıq siyahısı, hava proqnozu səhifəsi — sadə, amma işləyən layihələr.
4. Kodunu GitHub-da paylaş. Bu, sənin portfoliondur və işəgötürən çox vaxt ilk olaraq ona baxır.
5. Təcrübə proqramlarına və junior vakansiyalara müraciət et. İlk iş ən çətin addımdır, amma ən çox öyrədən də odur.

Developer nə qədər qazanır?

Developer maaşları sahəyə, təcrübəyə, şirkətə və iş formatına (ofis, remote, frilans) görə xeyli dəyişir. Ümumi mənzərə belədir: junior mövqedən başlayan developerin gəliri təcrübə artdıqca, middle və senior səviyyəsinə keçdikcə adətən nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəlir. Xarici şirkətlərlə remote işləmək imkanı da bu sahəni daha cəlbedici edir.

Azərbaycanda developer maaşları barədə daha ətraflı məlumatı seriyanın növbəti yazılarından birində paylaşacağam.

Nəticə

Developer sadəcə kod yazan insan deyil. O, problemləri həll edən və fikirləri işləyən məhsula çevirən insandır. Yaxşı xəbər isə budur ki, bu sahəyə başlamaq üçün “doğru vaxtı” gözləməyə ehtiyac yoxdur: kiçik addımlarla elə bu gün başlamaq olar.

Seriyanın növbəti yazısında frontend developer haqqında daha ətraflı danışacağam.

👉 Açıq vakansiyalara work.az-da, təcrübə proqramlarına isə bu səhifədə baxa bilərsən.

👉 İlk müraciətin üçün CV-ni CV yarat bölməsində hazırlaya bilərsən.